И мукьвара Сулейман-Стальский райондин Вини СтIалрин юкьван мектебдин спортдин гегьенш залда волейболдай ветеранрин командайрин арада турнир кьиле тухвана. Ам лагьайтIа, тIвар-ван авай спортсмен, волейболист, 45 йисуз кьван мектебда физкультурадин муаллим яз намуслувилелди кIвалахай М.Медетов рикIел хкуниз талукьарнавайди тир. Ихьтин кIвалах авун фикирдиз атайди, ам тешкилайди ва кьиле тухуз еке куьмекар авурди хуьруьн муниципальный тешкилатдин кьил Казимов Селим я. Турнир, гьелбетда, тешкилун ва кьиле тухун пулдин харжийрихъ галазни алакъалу я. Селималай гъейри, и карда рагьметлудан хизанди, Гьажимурадов МегьамедтIагьира, Абдулкеримов Басира, Баламирзоев Шихзадади, Омаров Гомера, “Беневша” группадин руководитель Меликов Омара чпин патай пулдин такьатар чара авуна.

  Сулейман-Стальский райондин ЦIийи поселокдин юкьван школада кIелдай йисара Разаханов Нисредина тренер Гьажибалаев Гьажибаладин гъилик азаддаказ кьуршахар кьунай вердишвилер къачунай. Са шумудра ада районда ва Кьиблепатан Дагъустанда тухвай хейлин турнирра кIвенкIвечи чкаяр кьуна. 2007-йисуз школа акьалтIарай Н.Разаханов Адыгеядин государстводин университетдин юридический факультетдик экечIна. Ина спортдал рикI алай дагъви гада самбодал ва ушудал машгъул хьунал элячIна, спортдин и жуьрейрай Адыгея Республикада, Кьиблепатан Федеральный округда тухвай чемпионатрани турнирра гъалибвилер къачуна.

  Докъузпара райондин къадим Къурушрин хуьряй анин почтунин отделенидин начальник Малик Эскеровалай атанвай чарчи редакциядин вири коллективдик еке шадвал кутунва, руьгьдин къуватриз верги гузва. Ина саки вири хизанри “Лезги газет” кхьизва, кIелзава ва адаз ихтибарзава. И кар чаз анай атанвай чар кIелайла мадни артух успат жезва. Сагърай чеб-вири къурушвияр! Абуру неинки дагъда, гьа четин шартIара чеб къурейшитар-кьегьалар тирди тестикьарнава, гьакI дуьзенлухрани, гьиниз акъатайтIани, виринра чеб Къурушрин уьтквем векилар тирди субутзава. Дербентдани, Каспийскдани, Хасавюртдани, Къизлярдани, яргъарани “Лезги газет” кхьиник, ам машгьур авуник къурушви жумарт рухвайрини рушари еке пай кутазва.

  Дуьз къейднава шаирди. Гьакъикъатдани, и хизандай ДГУ-дин профессор, тарихдин илимрин доктор Баглиев Загьраб Жамединович, меркездин 22-нумрадин школадин завуч, тарихдин илимрин кандидат Мириста Жамединовна, алай вахтунда Египетда кIвалахзавай сиясатдин илимрин кандидат Баглиев Мурад Аликович, ДСХА-дин доцент, тарихдин илимрин кандидат Баглиева Зарема Загьрабовна, Баглиева Ариза Загьрабовна акъатнава. Чаз аквазвайвал, Баглиеври кутунвай илимдин баркаллу рехъ цIийи-цIийи тIварари давамарзава. А.Баглиева 1965-йисуз Махачкъалада алимдин хизанда дидедиз хьана. Адан диде Айзанат Абушевнади хейлин йисара духтур яз кIвалахнай. Гьайиф хьи, вад йис идалай вилик ам вичин багърийривай къакъатна. Аризади шегьерда юкьван школа, ДГУ-дин тарихдин факультет яру дипломдалди акьалтIарна, илимрин академиядин филиалда тарихдин, чIаларин ва литературайрин институтда аспирантурадиз гьахьна. 1992-йисуз илимдин шак алай сирер ачухарунал машгъул рушакай тарихдин илимрин кандидат хьана. 1990-йисалай башламишна Дагъустандин госпедуниверситетда кIвалахзавай А.Баглиевади алай вахтунда ДГПУ-дин философиядин кафедрадиз регьбервал гузва.Кафедрада илимдин 3 докторди, 8 кандидатди ва старший преподавателди зегьмет чIугвазва. Кафедрадин членри мукьвал-мукьвал республикадин ва адалай къеце кьиле физвай хейлин конференцийра, илимдин мярекатра иштиракзава. Абурун гъиликай илимдин макъалаяр, монографияр хкатнава.

  Дуьньядин винел инсан патал виридалайни багьади чандин сагъламвал я. Гьар гьи дережадин, гьи пешедин иеси, гьи диндин векил яз хьайитIани, адаз вичин уьмуьрда духтурдин куьмек герек къвезва, гуьзчивилик жезва. Амма, гьикьван хъсан духтур хьайитIани, кар алакьдай медсестра тахьайла, адаз вичин кIвалах бажармишиз четин жеда.   ИкI тирвиляй я жеди, Редукторный поселокда кардик квай 1-нумрадин муниципальный поликлиникадиз акъатайла, анин профкомдин председатель, духтур Написат Абакардибировна Рашидовади “ина куь лезги руш, гзаф хъсан, бажарагълу медсестра Гуля Замановади кIвалахзава, куьне адакай газетдиз вучиз кхьизвача” лугьузвайди. Чи участокда кIалахзавай медсестра тирвиляй заз ам фадлай чида. Зун аниз артух акъатзавачтIани, адан куьмек мукьвал-мукьвал гьиссзавай къуни-къуншийрикай адаз аферин лугьудайбур зал гзаф туьш жезва. Ам вични заз, кIвалахдин вахт куьтягь хьайилани, са кIвалерай маса кIвалериз кефсузбурун патав физ аквада. Гъулангереказ (вирида адаз Гуля лугьузва) духтурди заз къалурай меслятдикай лагьайла, чина регъуьвал аваз, “газетдиз гьикI кхьида” лагьана. Ахпа ада давамарна: “Чина яргъал йисара намуслувилелди зегьмет чIуг-вазвай, азарлуйрин патай гьуьрмет къазанмишнавай лезги рушар, тежрибалу медсестраяр мадни ава. Месела, Ярагьмедова Тамила, Демирова Гуля, Ризванова Афелия, вилерин духтурдин кабинетда кIвалахзавай Эльмира ва масабур”. Гъулангерекан ери-бине Мегьарамдхуьруьн райондин Азадогълийрин хуьряй я. Ам Абдуллаев Зейдулагьан гьуьрметлу хизанда сад лагьай велед яз дидедиз хьана. Адан бубади гзаф йисара Самурдин муькъвел старшинадин чинда аваз охранада кIвалахна. Зейдулагь ва Асият Абдуллаеврин хизанда кьве рушни кьве гада халис дагъвийриз кутугай намус-гъейратдалди тербияламишна. ЧIехи хва Бадулагьа бубадин кеспи давамарзава - ам гьа муькъвел - СК-дин военизированный охранадин начальник я. Абдулнасир хизанни галаз Тюменда яшамиш жезва, ам ана са колледждин директордин заместитель я. Азадогълида хизан кутунвай Амината патарилай хквезвай стхаяр, вах, мукьва-кьилияр шадвилелди къаршиламишзава.

Гьар са касдиз вичи хкягъай пешедай уьмуьрдин макьсад, руьгьдин таъминвал жагъурунилай еке бахт авач. Ихьтин инсанрикай сад вич зегьметди машгьурзавай, хайи хуьре, кIвалахзавай коллективда вирибурун патай гьуьрмет ва авторитет авай Курхуьруьн М.Рагьимован тIварунихъ галай юкьван школадин математикадин тарсар гузвай муаллим Лариса Халидовна Гьажалиева (шикилда) я. 1-категориядин муаллим тир ада хуьруьн школада кIвалахиз 16 йисалай виниз хьанва. Ада тарсар гайи ученикри республикадин вузра кIелзава. ГъвечIи чIавалай муаллимвилин пешедал рикI алай, хъсан зигьин ва кьатIунар авай Лариса Халидовнади гьеле школада кIелзамаз виридаз герек ва ислягь пеше тир муаллимвилин кеспидин сагьиб хьуникай фикирзавай. И мураддалди ам Дагъустандин госпединститутдин физикадинни математикадин факультетдик экечIна. Анаг агалкьунралди акьалтIарна, физикадинни математикадин муаллимвилин пеше къачуна. 1993-йисалди ада Хив райондин КьванцIилрин юкьван школада кIвалахна. Кьадар-кьисметди ам Курхуьрел акъудна. 1993-йисалай инихъ Ларисади Курхуьруьн М.Рагьимован тIварунихъ галай школада математикадин тарсар гузва. Вичин предметдал рикI алай ада тарсара аялриз дерин чирвилер гун, абурун интерес ва активвал хкажун патал методикадин жуьреба-жуьре къайдайрикай гегьеншдаказ менфят къачузва, вичин кIвалахдив яратмишдай къайдада эгечIзава.

  КьакIарин хуьруьн умуми образованидин юкьван школа районда чешнелубуркай сад я. И мукьвара чи мухбир Х.МамедовА и школадин директор П.А.Азизагъаевахъ галаз гуьруьшмиш хьана ва адавай ина кIелунринни тербиядин кIвалахдиз ва маса месэлайриз талукь яз са шумуд суалдиз жаваб гун тIалабна.   Падрудин Абасович, куь школада авай умуми гьалариз гьихьтин къимет гуз жеда? - Чи школада кьиле тухузвай кIелунринни тербиядин кIвалах эхиримжи йисара пис чкадал хьайиди туш. Дугъриданни, шаз дарамат бугъадалди чимдай система кардик кутаз тахьунихъ галаз алакъалу яз, чал тайин тир четинвилер акьалтна. Амма февралдилай и месэла гьялнава ва ина бес кьадар чимивал хуьз жезва. Аялри школада са сменада кIелзава. Нетижада кIелунрикай азад вахтунда алава тарсар, жуьреба-жуьре репетицияр кьиле тухудай, кружокрин кIвалах тешкилдай мумкинвал хьанва. Алатай кIелдай йисуз чна 9-класс куьтягьнавай 21 аял ахъайна. Санлай къачурла, чна а йис агалкьунралди бегьемарна. ЦIинин йисни тешкиллудаказ башламишун патал чна ремонтдин кIвалахар виликамаз гъиле кьуна. Гьавиляй, квез аквазвайвал, дараматда авай умуми гьалар писбур туш. Исятда школа кудайдалдини таъмин я.   Школадин материально-технический базадикай вуч лугьуз жеда? - Санлай къачурла, адалай разивал ийиз жеда. Чна гьар йисуз предметрай цIийи кабинетар кардик кутазва. И мукьвара школадиз образованидин министерстводай 7 компьютер чара авуна. 7-8-классдилай эгечIна аялривай интернетдикайни менфят къачуз жезва. Шаксуз, оргтехника ишлемишуни кьиле тухузвай кIелунринни тербиядин кIвалахдин дережа хкаждай мумкинвал гузва.

  “Мавел” чапханада Нариман Магьманован ктаб акъатнава. Вич филолог-муаллим тир ада 1962-йисалай инихъ Ахцегь ва Докъузпара районрин са кьадар хуьрерин мектебра зегьмет чIугуна. Къени ада хайи хуьре и кар давамарзава. Гьа са вахтунда ам яратмишунрин рекьяйни пай ганвай касни я. И кардин патахъай адан “Миграгърин къаравилияр” ктабди шагьидвалзава. Ктабдиз сифте гаф РФ-дин писателрин ва журналистрин союзрин член, РФ-дин ва РД-дин культурадин лайихлу работник, Гьажибег Гьажибегован премиядин лауреат Мердали Жалилова кхьенва. Ада тестикьзавайвал, “Миграгърин къаравилияр” чи уьмуьрда чеб жедай, амма гуьзлемиш тийидай хьтин ажайиб вакъиайрикай суьгьбетзавай куьруь новеллаяр, кьисаяр, айгьамар, хъуьруьнар я. Санлай абуруз къаравилияр лагьанва. Абур вири гьа са хуьруьн агьалийрин кьилел атанвай дуьшуьшар я… Автордилай халкьдин хурун эсеррин тIебиат гьа авайвал хвена кхьиз алакьнава. Чи фикирдалдини, им устадвал герек кIвалах я… Чаз абурай гьа къадим хуьруьн халкь, адан къилихар, адетар, сада садахъ галаз ийизвай рафтар, чIал чир жезва.

  Ихьтин тIвар алаз Дагъус- тандин ктабрин чапханада Азиз Мирзебегован лезгийрин эдебиятдиз, медениятдиз ва тарихдиз бахшнавай ктаб чапдай акъатнава. И цIийи ктабда ада яргъал йисара и месэлайрай кхьенвай макъалаяр гьатнава. Къейдна кIанда, Азиз Мирзебегов лезги ва урус чIаларал акъатнавай цIикьвед ктабдин автор я. Россиядин журналистрин ва Россиядин писателрин Союзрин член тир ам “Дагъустан Республикадин лайихлу муаллим” лагьай гьуьрметдин тIварцIин сагьибни я. “Руьгьдин синер” ктаб адан яратмишунрин рехъ умумиламишзавай кIватIал я лагьайтIани жеда. Шаир Арбен Къардаша вичин “Девирдилай вилик квайди” кьил ганвай макъалада къейдзавайвал, Азиз Мирзебегован бажарагъ гзаф терефрихъай малум жезва: “…Ам шаирни, таржумачини, литературоведни, гьатта театроведни я…” Азиз Мирзебегован нубатдин ктабда эдебиятдиз талукь кьилелай, “Лезги эдебиятдин тарихдиз авунвай куьруь сиягьатдилай” башламишна, “Ильяс Низамидин эсил-несил”, “ТIигьиржалви Эмиралидин уьмуьр ва яратмишунар”, “М.Ю.Лермонтован эсерра лезгийрин образар”, “Украин халкьдин чIехи шаир”, “Алкьвадар Гьасан эфендидин уьмуьр ва эдебиятдин ирс” ва гзаф маса итижлу макъалаяр гьатнава.

Даштиевар Миграгърин хуьре къадим ва нуфузлу сихилрикай я. Абурун тIвар кьурвалди, сифтени-сифте рагьметлу Мелик рикIел къведа. Ада яргъал йисара Докъузпарадани Хивда, Махачкъалада прокурорвиле, нотариусвиле кIвалахна, закондизни къанундиз къуллугъна, инсанар адалатсузвиликайни савадсузвиликай хвена. Адалай гъвечIи стха Келербана хуьре советрин ва партийный къуллугъар бегьемарна, мектебда тарихдин муаллимвална. Пуд лагьай стха Даштидини вичин уьмуьрдин рехъ законар хуьдай органрихъ галаз алакъалу авуна. Дагъустанда ва Архангельский областда кIвалахна, гилани адвокатвилин везифаяр тамамарзава. Виридалайни кьакьан кукIушрихъ, зи фикирдалди, Даштиеврин кьуд лагьай стха Идрис Зилфикъарович фена. Ада 1967-йисуз Миграгърин юкьван школа къизилдин медалдалди куьтягьна, гьа йисуз Москвада Н.Э.Бауманан тIварунихъ галай Высший технический училищедиз (МВТУ) гьахьна. 1973-йисалай инихъ гьа вичи акьалтIарай вузда (аниз гьахьун ва ана кIелун гьа вахтарани, гилани лап еке агалкьун яз гьисабзава, куьз лагьайтIа, технический илимар чирзавай вузрин арада ам кьилинди яз чида) кIвалахзава. Алай вахтунда ам махсус машинар акъудзавай илимдинни ахтармишунардай Центральный институтда конструкторвилинни технологический отделенидин начальникдин, институтдин кьилин конструктордин заместителдин къуллугъдал ала. Ам технический илимрин доктор, профессор я, гьа вичи кIелай вузда (гила адаз Москвадин Н.Э.Бауманан тIварунихъ галай Государстводин технический университет лугьузва) алимвилин кIвалахни ийизва, вичин чирвилер ва тежриба жегьил несилрив агакьарзава. Адан гъилик чирвилер хкажай къадалай виниз жегьил пешекарри - алимри чеб чпин муаллимдин рекьиз вафалу тирди ва алай аямдин илимдинни конструкторвилин хилера чпихъ кьетIен агалкьунар авайди субутнава. (И гафар за Даштиев Идрис Зилфикъаровичан гьакъиндай адан руководстводи ганвай са характеристикадай-шагьадатнамадай къачунва).

 Вуч теспача ква, Башир муаллим?.. Гадайри лап фад атана векь язава... - Беябур хьана... Бес чайдин цуьквер!.. Заз гадайриз лугьуз кIанзавайди тир... - Акьван къалабулух акатмир, гадайриз ви “дустарикай” хабар ава. Шумудра вуна абуруз цIидревисерни цIаницIатар квай чай гана?! Абурун рикIел алама гьаник чайдин цуькверни квайди... - Йифди заз ахвар акваз хьана: зун дагъдин хуьре ава. Шешелда аваз за хейлин чайдин цуьквер хкана, кьуруриз алахънава. “Вири цуьквер вуна хкайла, мад векьера абур экъечI хъийидач, акI кIватIдайди туш”, - туьнбуьгьзава заз чи дидеди. Мад ахвар хтанач, гадайри цуькверни кутуна ягъиз кичIезвай заз. Садра зун килигин, “Къуватар хьуй!” - лугьун. Аферин, гадаяр! Анар багъда яргъи - яргъи маргъвар къатканвай. Абурун патарив, инал - анал, ракъинин кIусар хьиз, хъипи цуькверин гъвечIи-гъвечIи кIапIалар алай. Элкъвена патарив гвай векь ядайла, гадайри гьа цуькверикай, тIебиатдикай фикир тавуна тунач. Абурун руьгь михьи ва гуьрчег хьана. Гьар са касди вич яшамиш жезвай чка гуьрчегарайтIа, дуьнья гьикьван гуьрчег жедай! Чайдин цуьквер (зверобой) илимдин ва халкьдин медицинада лап фадлай гзаф ишлемишзавайбурукай я. Зверобойдикай дегьзаманда римлуйри кайи чкаяр, хирер сагъардай дарманар гьазурдай. Урусри ам 99 азардин дарман я лугьуда. Гъавурда авачирбуру чайдин цуьквер хаталу яз гьисабзава, иллаки итимриз. Абур лап екез ягъалмиш я. ТIвар-зверобой - ван алайди ятIани, ам гьикьван вахтунда ва кьадарда ишлемишзаватIани, кIусни зарар авач. Акси яз, итимриз (45-50 йисалай виниз авай) ишлемишун меслят къалурзава! И цуьквер кьуд жуьре ава, амма хийир авайди са жуьре я: адаз “зверобой продырявленный” лугьузва. Дугъриданни, пешериз ракъинал кьуна килигайтIа, абурай тIеквенар авайди хьиз аквада. Менфят гьа и жуьредикай ава. Абурукай гьазурнавай дарманар хъвазни жеда, бедендин винел патал ишлемишизни. Аптекрай гузвай къаришмайри ва ягълудин экстрактри, чайдин цуьквери чпи хьиз, бедендиз хийир гузва. Дарман патал хъач дувул галачиз вири ишлемишиз жезва. Хуьрек иливарунин рекье гьихьтин татугайвилер хьайитIани, чIулав лекьин ва туькьуьлдин уьзуьрар квайла, дуркIунра лап кIеви тIалар авайла, дишегьлийрин азарар сагъариз, жигеррилай балгъан алудиз эверобойди лап хъсандиз куьмек гуда.

  Малум тирвал, “2020-йисалди Дагъустан яшайишдинни экономикадин рекьяй вилик тухунин стратегия” программади вичин бинедал асаслу яз гьа ихьтин программаяр гьар са райондин ва хуьруьн муниципальный тешкилатрин сергьятра арадал гъидай ихтиярар гузва. И кIвалахрин кьилин макьсадни агьалийрин гьакъикъи доходрин кьадар хкажун я. (РД-да юкьван гьисабдалди 7 сеферда). И макъалада, винидихъ къейд авунвай программа кьилиз акъудуналди, районда яшамиш жезвай агьалийрин гьакъикъи доходар хкажунин жигьетдай 10 йисан девирда вуч авун лазим ятIа, гьадаз талукь са кьадар теклифар гузва. Эхиримжи 10 йисуз кIвалахиз жезвай агьалийрин чIехи пай дагълух районрай Россиядин маса регионриз кьил хуьз физва. Себебни анра зегьметдиз уьмуьрда къулайвилер яратмишун патал хъсан къимет гун я. Ихьтин ва гьадаз мукьва тир карчивилин планар кардик кутун патал пулдин такьатрилай гзаф хуьрерин ва районрин руководствойрин гьевес ва алакьунар, алава яз, райондин агьалийрин зегьмет виже къвезва. ИкI хьайила, къе район ва гьар са хуьр экономикадин, яшайишдин, медениятдин рекьяй вилик фин патал тамамарзавай кIвалахар неинки са къенин юкъуз, гьакIни гележегдин къулайвал тешкилунин карда еке куьмек я. Мисал яз, гьеле ата-бубайрин девирра туькIуьрнавай Ахцегь-Мискинжа ва Ахцегь-КьакIар къаналрикай дяведин мишекъат йисара яшамиш хьун патал агьалийри гьикI менфят къачунатIа, къенин юкъузни абуру гьар са хизандиз уьмуьр кечирмишун патал чарасуз герек суьрсет арадал гъиз куьмек гузва.

  Гьакъикъатдани, къадим тарих ва баркаллу адетар авай Лезгистан халкьдин, Ватандин тIвар хкажзавай, хайи ерияр машгьурдай бажарагълу рухваяр ва рушар аваз халкьнава. Ихьтин рухвайрикай сад вичин бине Кьулан СтIалдилай тир, эхиримжи йисара Кьасумхуьрел яшамиш хьайи муаллим Абдулаев Рамазан Абдулаевич тир. Ам лап гъвечIизамаз диде-бубадикай магьрум хьана. Амма, гзаф четинвилер акунатIани, ам садрани дережадай ават тавур, руьгьдал мягькем кас тир. Ватандин ЧIехи дяве башламиш хьайила, 1942-йисуз ам фронтдиз фена. Тбилисида военно-политический курсар акьалтIарай Рамазан Абдулаев, командный составдин офицер яз Степной ва Украинадин фронтра политикадин рекьяй кьилдин минометный дивизиондин батареядин командирдин заместитель яз къуллугъна. Душмандихъ галаз хьайи къизгъин женгера къалурай кьегьалвилерай Рамазан Абдулаеваз Ватандин дяведин I дережадин, Яру Гъетрен орденар ва Германиядал Гъалибвал къазанмишунай медаль ва женгинин маса наградаяр гана. 1945-йисуз залан хер хьана ватандиз хтайла, ада муаллимвилин пеше давамарна. Табасаран, Кьасумхуьруьн районрин гзаф школайра ада завучвал, директорвал авуна. Рамазан Абдулаевич акьулдиз тамам, камалдиз дерин, хъсан чирвилер, кьатIунар авай бажарагълу муаллим, пешедин устад, тешкилатчи тир. Адан ихтилатар гьар са касдин руьгьдиз таъсир ийидайбур тир. Ада регьбервал гайи Кьасумхуьруьн СтIал Сулейманан тIварунихъ галай 1-нумрадин юкьван школа республикада тIвар-ван авай мектеб, акьалтзавай несилдиз чирвилер ва тербия гунин карда къадимлу маканрикай сад тир. Адавай ина дуствилин хъсан алакъаяр авай коллектив тешкилиз хьана. И мектеб акьалтIарай гзаф жаванрикай алимар, духтурар, муаллимар, зегьметкешар, гьукуматдин жавабдар къуллугъчияр хьана. Рамазан Абдулаевича, гаф кватайла, лугьудай: “Муаллимвилин пеше хкяна зун са кIусни гъалатI хьанач, жува чирвилер гайи, жуван вилик чIехи хьайи жегьил гележегда уьмуьрдин шегьредал экъечIна, баркаллу инсан хьана акун виридалайни еке бахт тушни! Жув кIани, жуваз кIани дустар, инсанар къвалав хьун, рикIиз хуш пешедин иеси хьун, жуван зегьметдин бегьер акун - ибур виридалай бахтлувилин лишанар тушни”.

“Ветеранрин гьакъиндай” 1995-йисан 12-январдин 5-нумрадин Федеральный закондик 2009-йисан 21-декабрдин 27-нумрадин Федеральный закондалди дегишвилер кухтунва. А дегишвилерал асаслу яз, федеральный бюджетдин такьатрин гьисабдай яшайишдин кIвалералди таъминарун патал 2005-йисан 1-мартдалди яшайишдин кIвалерин шартIар хъсанарунин игьтияж авайбур яз учетда акъвазун лазим тир ксариз федеральный бюджетдин такьатрин гьисабдай яшайишдин кIвале-ралди таъминарунин барадай учетда акъвазай йикъалай аслу тушиз са сеферда социальный куьмекдин серенжемрикай менфят къачудай ихтияр ава.

  22-январдиз Волгоград шегьердин концертрин Центральный залда Дагъустан Республика тешкилай йикъаз, дагъустанвийри тешкилнавай Землячестводин йикъаз, гьакIни Волгограддин “Дагъустан” тIвар ганвай региональный общественный организациядин 10 йисаз талукьарнавай шадвилин мярекат кьиле фена.   РД-дин Миннацдай хабар гайивал, Волгоградский областдин руководстводин тIварунихъай и мярекатда Волгоградский областдин администрациядин кьилин сад лагьай заместитель С.Ильина, Волгоградский областдин администрациядин миллетрин ва казачестводин крарин рекьяй Комитетдин председатель Ю.Слущева, Волгоградский областдин администрациядин общественный алакъайрин рекьяй Управленидин начальник Т.Красильниковади, Волгоградский областдин администрациядин миллетрин ва казачестводин крарин рекьяй Комитетдин председателдин заместитель А.Тапилина, Волгоград шегьердин администрациядин кьилин заместитель А.Маслова , Волгоград шегьердин администрациядин культурадин крарин рекьяй Комитетдин председатель А.Зуева, Волгоградский областдин Контрольно-счетный палатадин председатель И.Дьяченкоди иштиракна. Мярекат Волгоградский областдин администрациядин кьилин сад лагьай заместитель С.Ильина ачухна. Шадвилин серенжемда кьиле Дагъустан Республикадин Счетный палатадин председатель М.Баглиев авай Дагъустан Республикадин официальный делегацияди иштиракна. Делегациядин составдик РД-дин милли политикадин, информациядин ва къецепатан алакъайрин рекьяй министрдин заместитель Р.Кельдасов, РД-дин культурадин министрдин заместитель Д.Мусаев, РД-дин Хатасузвилин Советдин отделдин начальник Б.Къагьраманов, Махачкъала шегьердин администрациядин кадрийрин рекьяй Управленидин руководитель М.Халимбегов, Красноармейский поселокдин администрациядин кьил А.Къурбанисмаилов квай.

  27-январдиз Махачкъалада Дагъустандин жегьилрин крарин рекьяй министерствода 2010-йисуз аялри, жаванри ва жегьилри ял ягъун тешкилунин, абурун сагъламвал мягькемарунин ва абур машгъуларунин рекьяй кардик квай ведомствойрин уртах комиссиядин заседание хьана. Ана комиссиядин членри - республикадин са жерге министерствойринни ведомствойрин векилри иштиракна. Заседанидал са шумуд месэла гъанвай. Кьилинди 2010-йисуз аялри, жаванри ва жегьилри лагерра ял ягъуниз талукьди тир.   ЦIинин йисуз кьиле тухузвай сад лагьай заседание РД-дин жегьилрин крарин рекьяй министр Заур Къагьриманова ачухна. Кьилди къачуртIа, министрди 2008-йисуз лагеррин материально-технический гьалар са акьван пайгарбур тахьайди, аялрин сагъламвал мягькемарунин кардани четинвилер гьалтайдини рикIел хкана. Алатай йисуз комиссиядин членри тешкилай са жерге серенжемрин нетижада гьалар хъсан патахъ элкъуьриз алакьайди санлай къачурла, сагъламвал мягькемардай мярекат агалкьунралди кьиле фейиди къейдна. РД-дин жегьилрин крарин рекьяй министрдин заместитель Гапиз Гапизован гафарай малум хьайивал, 2009-йисуз, санлай къачурла, 117 агъзурдалай виниз аялри лагерра, сагъламвал мягькемардай центрайра ял яна. Ведомствойрин уртах мярекатдал комиссиядин амай иштиракчиярни рахана.

  Гьар цIийи йисан сифте кьиляй Россиядин печатдин йикъан вилик, массовый информациядин маса такьатрихъ галаз сад хьиз, “Лезги газетдин” редакцияда кьиле тухвай кIвалахдин нетижаяр кьун, алукьзавай йис патал везифаяр тайинарун хъсан адетдиз элкъвенва. И йикъара чна алатай 2009- йисуз малумарай конкурсрин нетижаяр кьуна. 1.Гьар йисуз гун къарардиз къачунвай, “Лезги газетдин” сад лагьай редактор, машгьур алим ва общественный деятель Гьажибег Гьажибегован премия (5000 манатдин кьадарда аваз) Дагъустандин журналистикадин агъсакъал, Гь.Гьажибегован ирс дериндай ахтармишна, кьилдин ктаб яз кIелзавайбурув агакьарунай Джонрид Агьмедоваз гун. 2. Лезгийрин тIвар-ван авай алим-лингвист, чи халкьдиз вичин метлеб садрани квахь тийидай урус чIаланни лезги чIалан зурба гафарган багъишай Мегьамед Гьажиеван премия (3000 манатдин кьадарда аваз) шаир ва литературовед, илимдин кандидат Фейзудин Нагъиеваз “Лезги халкьдин 100 мани”, СтIал Сулейманан чапдиз акъат тавур шииррин “Кьил акъатич гьич, девир, вай…” ва “КIиридай жагъай гъилин хатIарин шииррин альманах (XVIII-XIX асир)” (жагъурайди Ражидин Гьайдаров я) чапдиз гьазурунай ва абур акъудунай. Къейд ийин, Гьажибег Гьажибегован ва Мегьамед Гьажиеван премияр бинедилай редакциядин журналистар гьевесламишун, абурун зегьметдиз къимет гун патал тайинарайди тир. Гьаниз килигна редакцияди алай йисузни и адет чIур тавун кьетIна. ИкI, Гь.Гьажибегован премия алай йисуз “Лезги газетда” яргъал вахтунда гьакъисагъвилелди зегьмет чIугвазвай журналист, прозаик, культурадин отделдин редактор Казим Казимоваз М.Гьажиеван премия газетдин экономикадин отделдин редактор Жасмина Саидовадиз гудай къарар кьабулна.

  Алатай жуьмя юкъуз республикадин меркезда Дагъларин уьлкве вилик тухуник пай кутунвай чи ватанэгьлийрив госнаградаяр вахкуниз талукьарнавай шад мярекат кьиле фена. Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председатель Шамил Зайналова алукьнавай ЦIийи йисуз сад лагьай сеферда кьиле тухузвай мярекатдин иштиракчийрихъ элкъвена ихьтин келимаяр лагьана: - Чи республика, вири уьлкве вилик тухуник лайихлу пай кутазвай гражданрив наградаяр вахкун - им руководстводин кьиле акъвазнавай ксарин рикIиз иллаки хуш кIвалахрикай сад я. Къе зун квев гьар садав государстводин наградаяр вахкунал шад я. Хейлин йисара чпин кIвалахдин везифаяр намуслудаказ кьилиз акъудзавай ксар неинки са чпи зегьмет чIугвазвай коллективра, гьакI республикадани виридаз чир жезва. Къе и залда саки 70-дав агакьна ацукьнавай ксарни ахьтинбурун жергедай я. Абурун арада искусстводин ва культурадин деятелар, образованидин, здравоохраненидин, экономикадин ва хуьруьн майишатдин къуллугъчияр, эцигунардайбур, къанун-къайда хуьдай къурулушра зегьмет чIугвазвайбур ава.

  Сулейман-Стальский райондин Вини СтIалдал Магьамдали лугьудай къени къилихрин са кас яшамиш жезва. Адахъ вичиз кутугай уьмуьрдин юлдаш Айнаханумни ава. Абур кьведни хайи хуьруьн юкьван школадин муаллимар тир. Чпин 60-йисар яшар хьанмазди, абур пенсиядиз экъечIна, алай вахтунда хсуси майишатдал машгъул я. Магьамдали чи машгьур фотокорреспондент Тажидин Мегьамедован чIехи стха я. Магьамдалидихъни Айнаханумахъ ирид аял - 4 рушни 3 гада - хьана. Алай вахтунда вири динж я. Гьар садахъ чпин хсуси кIвал-югъ, хизан хьанва. Кьилин чирвилер авай, инсанпересвилин, ватанпересвилин руьгьдаллаз тербияламиш хьанвай веледри уьлкведин гьар са пипIе зегьмет чIугвазва. Заз къе къени хизандин чIехи велед Наида ЦIарухаевадикай (шикилда) суьгьбет ийиз кIанзава. Ада хайи хуьре юкьван школа акьалтIарна ва 1983-йисуз ДГУ-дин филологиядин факультет лап хъсан къиметар аваз куьтягьна. Гьавиляй адаз, диплом къачурла, кIвалах ийидай чка вичиз хкядай ихтияр ганай. Ада, гьелбетда, хайи хуьр хкяна. Гележегдин уьмуьрдин юлдаш Бадирхана Дагъустандин медицинадин институтда кIелзамай (ам аник армиядай хтайдалай кьулухъ экечIнай). Гьеле кIелзамаз Наидадихъ галаз чпин кьисметар сад авуна. Ам институтда къачур чирвилер кIвалахда успат авун патал Дербент шегьердиз тежрибалу пешекаррин патав са йисан муьгьлетда кIвалахиз рахкурнай. Наидани аниз финиз мажбур хьана. Адани шегьердин 3-нумрадин юкьван школада вичин пешедай кIвалахна. Йис акваз-такваз акъатна. Бадирханаз Хучнидин ЦРБ-диз кIвалах ийиз финин буйругъ гана. Ина Наидади Хучнидин юкьван школада муаллимвиле, Бадирханани сарарин духтурвиле ругуд йисуз зегьмет чIугуна. Диде-бубадихъ гелкъведай кас авачирвиляй абур хайи райондиз хтуниз мажбур хьана. Бадирханаз ЦIийи Макьарин амбулаторияда кIвалах жагъана, Наидадикай и хуьруьн юкьван школадин муаллим хьана. Гьа икI, абуру ЦIийи Макьарин хуьре чпиз мягькемдиз бине кьуна, 1991-йисалай жемятдихъ галаз гъил-гъилеваз яшамиш жезва. Наидади жемятдин аялриз дерин чирвилер ва тербия гузвайдан гьакъиндай агъадихъ галай делилри шагьидвалзава.

  Кам камуна, кам камуна аваз физава, Гъам гъамуна, гам табуна амаз физава. Иман-ният гьар жуьре яз гьа са терефдихъ; Жегьеннем, женнет гьинаватIа жузаз физава.